Denizden Doğan Ada: Surtsey

Denizin derinliklerin doğan ve insan etkisinden izole olan Surtsey'in hikayesi

Denizden Doğan Volkanik Ada

İzlanda'nın güney kıyısı açıklarındaki Vestmannaeyjar takımadalarının en güney ucunda yer alan Surtsey (63.303°K, 20.605°B), Kasım 1963'te denizin altından yükselen volkanik bir adadır. Bir adanın doğuşuna ve üzerinde hayatın sıfırdan başlamasına en baştan itibaren tanıklık edilebilmesi, Surtsey'i dünyadaki en önemli doğal laboratuvarlardan biri hâline getirmiştir. Adın kökeni, İskandinav mitolojisine dayanır: Völuspá (Kâhin Kadının Kehaneti) şiirinde güneyden ateşle gelen dev Surtr'dan esinlenilerek adaya "Surtr'un adası" anlamına gelen Surtsey adı verilmiştir.

Patlamalar henüz sürerken 1965'te ada İzlanda devleti tarafından doğa koruma alanı ilan edilmiştir. Böylece ada, insan müdahalesi olmadan hayatın nasıl kurulduğunu izlemeye yarayan büyük bir doğa deneyine dönüşmüştür. 2008'de de ekolojik ve biyolojik süreçlerin gelişimine olağanüstü bir örnek olması gerekçesiyle (Kriter ix) UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır.2 Koruma alanı yalnızca adanın karada kalan kısmını değil, su altındaki volkanik yamaçları ve çevredeki deniz alanını da kapsamaktadır. 33,7 km²'lik çekirdek alan ve 31,9 km²'lik tampon bölgeyle birlikte toplam alan 65 km²'yi aşmaktadır.

Bu yazıda adanın nasıl oluştuğu, dalgalara karşı nasıl ayakta kaldığı, koruma kurallarının nasıl çiğnendiği, bitki ve hayvanların adaya nasıl yerleştiği, yerin altında bulunan mikroplar ve adanın geleceği ele alınmaktadır.

surtsey-adasi
Surtsey Adası

Adanın Doğuşu

Surtsey, Avrasya ve Kuzey Amerika levhalarının birbirinden uzaklaştığı Orta Atlantik Sırtı'nın İzlanda'dan geçen kesiminde yer alır. Daha doğru bir ifadeyle ada, Doğu Volkanik Zonu'nun güneye doğru uzanan ucunda bulunur. Bu bölgedeki volkanizma, yalnızca levhaların ayrılmasıyla değil; İzlanda'nın altındaki manto sıcak noktasıyla da beslenmektedir. Patlama, 14 Kasım 1963'ten 5 Haziran 1967'ye kadar yaklaşık 3,5 yıl sürmüştür.

Kuzey Atlantik Tektonik Atlası
Levha hattının detaylı gösterimi

Patlamadan Önceki İşaretler

Patlama yüzeye çıkmadan önce bazı işaretler görülmüştü. 13 Kasım 1963'te yaklaşık 80 km uzaklıktaki Vík kasabasında havada hidrojen sülfür (çürük yumurta) kokusu fark edilmişti. Aynı gün bölgede balık arayan bir tekne, patlama noktasının yaklaşık 3 km güneybatısında deniz suyunun çevredeki sulardan 2,4 °C daha sıcak olduğunu ölçmüştü.

14 Kasım sabahı, Heimaey adasının yaklaşık 20 km güneybatısında denizden kara bir duman sütunu yükseldi. Bölgedeki balıkçı teknesi Ísleifur II'nin mürettebatı önce yanan bir gemi gördüğünü düşündü; yaklaşıldığında bunun deniz altındaki bir volkanik patlama olduğu anlaşıldı. Görülen şey lav değil, sudan yükselen kül ve buhar sütunuydu. Patlama, deniz seviyesinin yaklaşık 130 m altındaki bir çatlakta başlamıştı.

Buhar ve Kül Evresi

İlk aylarda patlama "freatomagmatik" karakterdeydi. Yani magmayla deniz suyu doğrudan temas ediyordu. Yaklaşık 1200 °C sıcaklıktaki bazaltik magma, soğuk suyla karşılaşınca hızla soğuyup küçük cam parçalarına (tefra) ayrılıyor; su da aniden buharlaşıyordu. Bu tür şiddetli buhar patlamaları, adın kendisinden yola çıkılarak bugün "Surtsey tipi patlama" olarak anılmaktadır. Kül ve buhar sütunları kilometrelerce yükseğe ulaşmıştı.

Bu evrede havaya saçılan tefra miktarı eskiden 0,09–0,14 km³ olarak tahmin edilmekteydi. Kül sütununun yüksekliğinden yola çıkan güncel bir çalışmada gerçek miktarın 0,30–0,59 km³ arasında, yani eski tahminlerin birkaç katı olabileceğini ileri sürülmektedir.

Lav Evresi

Nisan 1964'e gelindiğinde biriken tefra, krateri denizden ayıracak kadar büyümüştü. Deniz suyu, magmaya ulaşamayınca patlamaların karakteri değişti: Şiddetli buhar patlamalarının yerini daha sakin ve sürekli lav akıntıları aldı.1 Mayıs 1965'e kadar süren bu evrede akan lavlar, gevşek tefra yığınının üzerini sert bir kabuk gibi örttü. Bu bazalt kabuk, adanın Kuzey Atlantik'in sert kış dalgalarıyla kısa sürede aşınmasını önleyen ilk kalkan oldu.

Kısa Ömürlü Kardeş Adalar

Surtsey patlaması, kuzeydoğu-güneybatı doğrultulu bir çatlak hattı üzerindeki daha geniş bir denizaltı volkanik sisteminin parçasıydı. Bu hat üzerinde Surtsey dışında üç yapı daha oluştu; ancak bunların hepsi kısa sürede dalgalarla aşınıp yok oldu:

  • Surtla: 28 Aralık 1963 – 6 Ocak 1964

Yüzeye hiç çıkamadı; tepesi deniz seviyesinin 23 m altında kaldı. Aşınma sonucu tepesi 47 m derinliğe indi.

  • Syrtlingur: Mayıs – Ekim 1965

Surtsey'in yaklaşık 650 metre açığında oluştu. Faaliyeti bitince tamamen sular altında kaldı. Yaklaşık 0,15 km²lik bir alanı vardı.

  • Jólnir: Aralık 1965 – Ağustos 1966

Surtsey'in yaklaşık 0,9 km güneybatısında oluştu. 0,3 km²lik alanı ve 70 m yüksekliği vardı. Bu bağlamda Surtsey harici oluşan yapılar arasında en büyüğü, en uzun ömürlüsü ve en yükseğiydi. Ancak onun da kaderi tıpkı diğerleri gibi oldu ve dalgalar altında kalarak yok oldu.

İkinci Lav Evresi ve Patlamanın Sonu

Ağustos 1966'da Surtsey'de yeni bir kraterden lav akışı yeniden başladı ve 5 Haziran 1967'ye kadar sürdü. Patlamalar sona erdiğinde ada 174 m yüksekliğe ve yaklaşık 2,7 km² alana ulaşmıştı.

Adayı Ayakta Tutan Süreç: Palagonitleşme

Lav kabuğu, adayı mekanik olarak korusa da adanın uzun vadede ayakta kalmasını asıl sağlayan içeride gerçekleşen kimyasal bir dönüşümdür: palagonitleşme. Suyla aniden soğuduğu için kristalleşemeyen ve kolay dağılan bazaltik cam parçaları (tefra), adanın içine sızan deniz suyu ve volkanik ısıyla tepkimeye girer. Bu tepkime sonucunda gevşek taneler birbirine bağlanır ve "palagonit tüf" denen, dalgalara karşı çok daha dayanıklı bir kayaç oluşur.

Surtsey'de bu sürecin patlama sırasında değil, patlamadan sonra ve volkanik ısının etkisiyle, üstelik yalnızca birkaç yıl içinde, gerçekleşebildiği gözlemlenmiştir. Adada ilk görünür palagonit tüf 1969'da, doğudaki tefra kraterinin güneydoğu köşesinde bulunmuştu. 1998'e gelindiğinde deniz seviyesinin üzerindeki tefra yüzeyinin %52'si, hacminin de yaklaşık %80–85'i palagonit tüfe dönüşmüştü.5

palagonit tüf
Palagonit tüf

Yasak Ada: Koruma Kuralları ve İhlaller

Ada, henüz aktif bir volkanken bile ilgi odağı olmuştu. 6 Aralık 1963'te Paris Match dergisi adına üç Fransız gazeteci, patlamalar sürerken adaya çıkıp yaklaşık 15 dakika kalmış ve şaka yollu adada "Fransız egemenliği" ilan etmişti. İzlanda'ysa yeni adanın kendisine ait olduğunu kısa sürede açıkladı.

1965'teki koruma kararıyla adaya izinsiz çıkmak yasaklandı. Karar 1974'te yeni doğa koruma yasasına göre yenilenmiş ve 2006'da da su altındaki kısımlar, Surtla, Syrtlingur ve Jólnir'in kraterleri ve çevredeki deniz alanı koruma kapsamına alınmıştır. Bugün geçerli kurallardan bazıları şunlardır:

  • Adaya Surtsey Araştırma Derneği'nin (Surtsey Research Society) izni olmadan gidilemez.
  • Adaya canlı hayvan, bitki, tohum ya da bitki parçası getirilemez.
  • Adada ya da çevresinde hiçbir atık bırakılamaz.
  • Adanın 2 km çevresinde ateşli silah kullanılamaz.
surtsey research society logo
Surtsey Araştırma Derneği

Adaya yalnızca bilimsel amaçla az sayıda araştırmacı, genellikle yaz aylarında ve sıkı temizlik kurallarına uyularak gidebilmektedir.

Domates Olayı (1969)

Bu kadar sıkı kurallara rağmen insan etkisi tamamen engellenememiştir. 1969 yazında adadaki araştırmacılar tanımlayamadıkları bir bitki fark etmişti. Adadaki bitki gelişimini izleyen Ágúst Bjarnason, durumu incelemek için bölgeye gittiğinde iki lav taşının altında yaklaşık 15 cm boyunda bir domates fidesi buldu. Fidenin altındaki yumuşak yığın, birinin oraya tuvalet ihtiyacını giderdiğini gösteriyordu; yani tohum adaya insan dışkısıyla ulaşmıştı. Adanın doğal bitki gelişimi bozulmasın diye fide, altındaki her şeyle birlikte torbaya konup adadan uzaklaştırıldı.

Olayın ilginç bir yanı da uzun süre gizli kalmasıdır. Ágúst Bjarnason yaşananları 45 yıl boyunca kimseye anlatmamış ancak 2015'te Vestmannaeyjar'ın yerel gazetesi Eyjafréttir'de açıklamıştır. Başka bir olayda da Vestmannaeyjar'dan adaya izinsiz çıkan birkaç gencin patates ektiği, bu patateslerin de fark edilir edilmez söküldüğü bilinmektedir.

Hayatın Gelişi: Bitkiler

Surtsey, 1200 °C'lik magmadan oluştuğu için başlangıçta hiçbir tohum, organik kalıntı ya da mikrop barındırmayan tamamen steril bir alandı. Bu nedenle ada, çıplak kaya üzerinde hayatın nasıl başladığını, yani "birincil süksesyonu" (canlıların daha önce hiç yaşam bulunmayan bir alana adım adım yerleşmesini) incelemek için eşsiz bir fırsat sunmaktadır. Araştırmacılar adayı 100 × 100 m'lik (1 hektarlık) karelere bölmüş, her karede hangi bitki türlerinin bulunduğunu düzenli olarak kaydetmektedir. Adadaki bitki gelişimi iki dönemde ele alınabilir.

Birinci Dönem (1965–1985): Denizle Gelen Tohumlar

Adadaki ilk damarlı bitki (kökü, gövdesi ve yaprağı olan tohumlu bitki), 1965'te kuzey kıyısında bulunan deniz rokası (Cakile arctica) oldu. Yosunlar 1967'de, likenler de 1970'te görülmeye başladı. Bu dönemde tohumlar çoğunlukla deniz akıntılarıyla kıyıya vuruyordu. Bu yüzden ilk yerleşenler kuma ve tuza dayanıklı kıyı bitkileriydi; sahil kumotu (Honckenya peploides) ve kum çavdarı (Leymus arenarius) bunların başında geliyordu.

İlk 20 yılda adada 20 bitki türü görülmüş, bunlardan yalnızca 10'u kalıcı olarak yerleşebilmişti. Yerleşimin bu kadar yavaş olmasının temel nedeni, lav ve tefranın besin açısından çok fakir olması, bitkilerin ihtiyaç duyduğu azot ve fosforun henüz adada birikmemiş olmasıydı.

İkinci Dönem (1986 Sonrası): Kuşlarla Gelen Dönüşüm

Adadaki bitki gelişiminin seyrini değiştiren olay, 1986'da adanın güneyinde bir martı kolonisinin kurulması oldu. Kuşlar; ayaklarında, tüylerinde ya da sindirim sistemlerinde taşıdıkları tohumlarla adaya yeni türlerin gelmesini hızlandırdı. Ancak kuşların asıl katkısı, denizden avladıkları balıklarla beslenip adaya bıraktıkları dışkı (guano) oldu. Azot ve fosfor bakımından zengin olan guano, çıplak tefrayı kısa sürede bitkilerin yaşayabileceği verimli bir zemine dönüştürdü.

Martı kolonisinin çevresinde Sagina procumbens, Puccinellia, Cerastium fontanum ve Poa annua gibi hızlı yayılan otlar çoğaldı. 1998'de adada ilk çalı türü olan bir söğüt (Salix phylicifolia) görüldü. 1965–2015 arasında adada toplam 74 damarlı bitki türü kaydedilmiş, bunlardan 64'ü 2015'te hâlâ adada yaşıyordu. Bir hektarlık karelerdeki ortalama tür sayısı da 1996–1997'de 4,8 iken 2005–2006'da 7,2'ye, 2014–2015'te de 10,4'e yükselmişti.

Surtsey'de çiçek açan bitki
Surtsey'de tomurcuklanan bir bitki

Toprağın Oluşumu

Toprak oluşumu, yeni volkanik adalarda hayatın önündeki en büyük engellerden biridir. Surtsey'de yapılan toprak çalışmaları, bu sürecin kuşların bulunduğu alanlarda beklenenden çok daha hızlı ilerlediğini göstermektedir.

Kuş kolonisinin dışındaki çıplak alanlarda toprak hafif bazik (pH 7,6 civarı) kalırken kuşların yoğun olduğu bitkili alanlarda pH ortalama 6,7'ye düşmüştür. Hafif asidik olan bu ortam, volkanik camın daha hızlı ayrışmasını ve suyu tutabilen allofan gibi kil minerallerinin oluşmasını kolaylaştırmaktadır.

Toprakta biriken organik karbon ve toprak solunumu (topraktaki canlıların ve köklerin saldığı CO₂) da kuşların bulunduğu alanlarda belirgin biçimde artmıştır. Kum çavdarının yaygın olduğu kumul alanlarında ölçülen CO₂ salımı, bitkisiz alanlardakinin 3,7 ila 13 katı bulunmuştur. Bu sonuçlar, adada biyolojik karbon döngüsünün işlemeye başladığını göstermektedir.

Hayvanlar

Omurgasızlar

Omurgasızlar, adaya bitkilerden de önce ulaşmıştı. Adada görülen ilk canlılardan biri, 1964 baharında rüzgârla taşındığı düşünülen bir sinekti. Toprak geliştikçe ölü organik maddeyle beslenen sıçrarkuyruklular (Collembola) ve akarlar da adaya yerleşti. İlk toprak solucanı 1993'te bir toprak örneğinde bulunmuş, muhtemelen bir kuş tarafından Heimaey'den taşınmıştı; ancak sonraki yıl yeniden bulunamadı. 1998'de de İzlanda'nın güney ovalarındakilere benzeyen sümüklüböcekler görüldü.

Bitki örtüsü henüz seyrekken açık alanda avlanan eklembacaklılar öne çıktı. Salgıladıkları ipek ipliklere tutunup rüzgârla uzak mesafelere taşınabilen küçük örümcekler (Erigone arctica gibi) ve kurt örümcekleri (Pardosa), adanın ilk yırtıcıları arasında yer aldı.

Kuşlar ve Deniz Canlıları

Adada ilk yuva yapan kuşlar, patlamaların bitmesinden üç yıl sonra görülen fulmar ve guillemot oldu. 1986'da martı kolonisi kuruldu, 2004'te de adada ilk puffin yuvaları bulundu. Bugüne dek adada onlarca kuş türü gözlemlenmiştir.

Su altındaki volkanik yamaçlarda da hayat hızla gelişmiştir. Deniz akıntılarıyla gelen alg, midye, denizkestanesi ve hidroid gibi canlılar kayalara yerleşmiş, zamanla yeşil ve kırmızı algler kayaları kaplamıştır. Foklar da adanın kuzeyindeki kum diline çıkmaya başlamış, 1983'te adada yaklaşık 70 bireylik bir üreme grubu oluşmuştu. 2016–2021 arasındaki gözlemlerde katil balinaların (orka) da ada çevresinde görüldüğü kaydedilmiştir.

Surtsey'de avını avlayan bir kuş
Surtsey adasında avını avlayan bir kuş

Yerin Altındaki Hayat: Sondajlar ve Mikroplar

Surtsey yalnızca yüzeydeki hayat için değil, yerin altındaki sıcak su sistemi ve burada yaşayan mikroplar için de önemli bir araştırma alanıdır. Bu amaçla adada iki büyük sondaj dönemi yaşandı: 1979'daki ilk kuyu (SE-01) ve 2017'deki uluslararası SUSTAIN projesi.

Adanın Yavaş Soğuması

1979'da açılan yaklaşık 181 m derinliğindeki SE-01 kuyusunda, 1980'de 100–106 m derinlikte yaklaşık 141 °C sıcaklık ölçülmüştü. 2017'de aynı derinlikteki sıcaklık yaklaşık 124 °C'ye düşmüştü. Bu veriler, adanın iç kısmının yılda ortalama 0,5 °C civarında, yavaş ama düzenli bir hızla, soğuduğunu göstermektedir.

SUSTAIN Projesi (2017)

SUSTAIN (Surtsey Underwater volcanic System for Thermophiles, Alteration processes and INnovative concretes) projesi kapsamında 2017 yazında adada üç yeni kuyu açıldı. Sondaj ekipmanı gemiyle adaya getirilmiş, ardından İzlanda Sahil Güvenlik helikopteriyle 107 seferde yaklaşık 63 ton malzeme taşınmıştı. Dikey kuyulardan SE-02a yaklaşık 152 m'ye, SE-02b de yaklaşık 192 m'ye ulaştı. SE-03'te de dikeyden 35° eğimle, patlama merkezinin altına doğru yaklaşık 354 m uzunluğunda (yaklaşık 290 m dikey derinlik) bir kuyu açıldı.

Çıkarılan karot (silindir biçimli kaya) örnekleri, ICDP'nin Sondaj Bilgi Sistemi'ne (Drilling Information System, DIS) kaydedilerek dünyanın farklı yerlerindeki araştırmacılarla paylaşıldı. Örneklerde volkanik camın deniz suyu ve ısıyla tepkimeye girerek analsim ve filipsit gibi zeolit mineralleriyle kalsit oluşturduğu görüldü. Bu bulgular, palagonitleşmenin adanın içinde nasıl ilerlediğini doğrudan göstermektedir.

Sıcağı Seven Bakteriler

Projenin en dikkat çekici sonuçlarından bazıları mikrobiyolojiyle ilgilidir. Kuyulardan alınan sıvı ve kaya örnekleri 40–70 °C arasındaki farklı sıcaklıklarda kültüre alınmış, çok sayıda bakteri suşu elde edilmiştir. Bunlar arasında Planomicrobium, Paracoccus ve Pseudoalteromonas gibi cinslerin yanı sıra, sülfatı hidrojen sülfüre (H₂S) dönüştüren Desulfofundulus cinsi de bulunmaktadır. Ayrıca Surtsey'in yer altından izole edilen sıcağı seven (termofil) yeni bir bakteri türü tanımlanmış ve Rhodothermus bifroesti adını almıştır.

Bu mikropların bir kısmı enerjisini güneş ışığından değil, kayalardaki kimyasal tepkimelerden elde edebilmektedir. Bu nedenle Surtsey gibi ortamlar, Mars gibi gezegenlerde ya da buzla kaplı uydularda yaşamın mümkün olup olmadığını tartışan astrobiyoloji araştırmaları için de ilgi çekici bir model olarak görülmektedir.

Diğer Adalarla Karşılaştırma

Surtsey, yeni volkanik alanlarda hayatın gelişimini inceleyen diğer örneklerle de karşılaştırılmıştır. Tropik iklimdeki Krakatau (1883) ya da ABD'deki Mount St. Helens (1980) ile kıyaslandığında Surtsey'in soğuk iklimi ve izole konumu nedeniyle hayatın burada çok yavaş gelişmesi bekleniyordu. Gerçekten de ilk yıllarda bitki gelişimi oldukça yavaş seyretti. Ancak kuşların denizden karaya sürekli besin taşıması, bu dezavantajı büyük ölçüde ortadan kaldırdı ve ekosistem beklenenden hızlı gelişti.

Surtsey, binlerce yıl daha yaşlı olan komşu Vestmannaeyjar adalarıyla, özellikle de Elliðaey ile, karşılaştırılmıştır. Elliðaey'de yoğun kuş kolonilerinin bulunduğu alanlar, birkaç baskın ot türünün (Festuca ve Poa gibi) oluşturduğu tür sayısı az ama bitki kütlesi çok yüksek çayırlarla kaplıdır. Sürekli gelen guano, hızlı büyüyen birkaç türün diğerlerini bastırmasına yol açmaktadır. Bu durum, Surtsey'in ileride neye benzeyebileceğine dair güçlü bir ipucu sunmaktadır.

Komşu Heimaey de aynı volkanik bölgenin insanlar için ne anlama gelebileceğini göstermiştir. 23 Ocak 1973'te Heimaey'de başlayan Eldfell patlaması sırasında adadaki kasabanın tüm halkı boşaltılmış, lavlar evlerin bir kısmını gömmüştü. Surtsey'de bilim adına izlenen doğal süreçler, birkaç kilometre ötede doğrudan insanların hayatını etkilemişti.

Surtsey'in Geleceği

Patlamalar bittiğinde 174 m yüksekliğe ve yaklaşık 2,7 km² alana ulaşan ada, o zamandan beri dalgalarla sürekli aşınmaktadır. Özellikle güneydoğudaki gevşek tefra yamaçları hızla kaybedilmiş, 2005'e gelindiğinde adanın alanı 1,4 km²'ye düşmüştü. Ada her yıl yaklaşık 10.000 m² alan kaybetmektedir. Bugüne dek deniz seviyesinin üzerindeki hacminin yaklaşık dörtte birine karşılık gelen 0,024 km³ malzeme denize karışmıştır.

Ancak adanın tamamen yok olması yakın gelecekte beklenmemektedir. Dalgalar gevşek kısımları aşındırmaya devam edecek ancak ortadaki yaklaşık 0,39 km²'lik palagonit tüf çekirdek çok daha dayanıklıdır. Yapılan modellemeler, adanın yalnızca bu çekirdeğe inmesinin 100 yıldan uzun süreceğini göstermektedir. Bir modele göre bu aşamaya 2115 civarında ulaşılacaktır ancak araştırmacılar bu tahminin kesin olmadığını belirtmektedir. Geriye kalacak sert tüf kayalığının da muhtemelen yüzyıllar boyunca ayakta kalacağı düşünülmektedir.

Biyolojik açıdan da ada, alanı küçülmesine rağmen artan sayıda kuşa ev sahipliği yapmaktadır. Erozyonla kaybedilen kısımlar çoğunlukla kumlu ve dik yamaçlarken iç kısımdaki düzlükler gübrelenmeye devam etmektedir. Bu nedenle adanın geriye kalan kısmının, Elliðaey'de olduğu gibi, tür sayısı az ama verimi yüksek "martı çayırlarıyla" kaplanması beklenmektedir.

Sonuç

Kasım 1963'te denizden yükselen Surtsey, volkanolojiden mikrobiyolojiye, botanikten ekolojiye kadar pek çok alana benzersiz bir bilgi kaynağı sunmuştur. Buhar patlamalarından lav akıntılarına geçiş ve tefranın palagonit tüfe dönüşmesi adanın ayakta kalmasını sağlarken deniz rokasından puffinlere, sıçrarkuyruklulardan foklara uzanan canlılar da bu çıplak kayayı yurt edinmiştir. Yerin altında bulunan termofil bakteriler de hayatın ne kadar zorlu koşullara uyum sağlayabildiğini göstermiştir.

Surtsey'in hikâyesi bir paradoksu da içinde barındırmaktadır. Ada "insanın dokunmadığı doğa" olarak tanınsa da bu dokunulmamışlık, yine insanlar tarafından kurallarla korunmakta, izlenmekte ve kayıt altına alınmaktadır. 1969'daki domates fidesi ve gizlice ekilen patatesler de bu sınırın ne kadar kırılgan olduğunu hatırlatmaktadır. Dalgalar adayı yavaş yavaş küçültse de Surtsey, sert çekirdeği ayakta kaldıkça hayatın sıfırdan nasıl kurulduğunu anlatmaya devam edecektir.

Kaynaklar

1. Surtsey – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Surtsey

2. Nomination of Surtsey for the UNESCO World Heritage List (2007), https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1267.pdf

3. The Preservation of Surtsey – Surtsey Research Society, https://english.surtsey.is/fridun-surtseyjar/

4. The Surtsey 1963 eruption plume – size, characteristics and constraints on tephra dispersal (Skemman, yüksek lisans tezi), https://skemman.is/bitstream/1946/39964/1/The%20Surtsey%20eruption%20plume%20-%20size%2C%20characteristics%20and%20constraints%20on%20tephra%20dispersal.pdf

5. Jakobsson vd. (2000). Geology and Geophysics. Surtsey Research XI, https://surtsey.is/wp-content/uploads/2019/08/2000_XII_4_01.pdf

6. Dirty Secret Uncovered Over Doing Business on Surtsey – Iceland Review (2015), https://www.icelandreview.com/news/dirty-secret-uncovered-doing-business-surtsey/

7. Vascular plant colonisation of Surtsey 1965–2015. Surtsey Research 15 (2022), https://surtsey.is/wp-content/uploads/2022/11/Surtsey-2022_15_2_Vascular-plant-colonisation_9-29.pdf

8. Magnússon vd. (2014). Plant colonization, succession and ecosystem development on Surtsey with reference to neighbouring islands. Biogeosciences 11, https://bg.copernicus.org/articles/11/5521/2014/

9. Möckel & Sigurdsson (2025). Early soil development on Surtsey Island: insights from 20 profiles. Surtsey Research 16, https://surtsey.is/wp-content/uploads/2025/12/Surtsey-2025-16-8-SC-Mockel-BD-Sigurdsson-85-91.pdf

10. Surtsey Research 15 (2022), tam sayı – Surtsey Research Society, https://surtsey.is/wp-content/uploads/2022/11/Surtsey-2022_15_Full_issue_LRes.pdf

11. Surtsey Research 13 (2015) – Surtsey Research Society, https://surtsey.is/wp-content/uploads/2019/08/Surtsey-2015_13.pdf

12. Soil mites and collembolans on Surtsey, Iceland, 32 years after the eruption, https://www.researchgate.net/publication/365697397_Soil_mites_and_collembolans_on_Surtsey_Iceland_32_years_after_the_eruption

13. Remarks and advice to the study of early arthropod succession (Arctic, Antarctic, and Alpine Research, 2024), https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/15230430.2024.2335687

14. Observations of cetaceans in the waters of the Surtsey Nature Reserve. Surtsey Research 15 (2022), https://surtsey.is/wp-content/uploads/2022/11/Surtsey-2022_15_7_Observations-of-cetaceans-in-the-waters-of-the-Surtsey-Nature_89-96.pdf

15. Jackson vd. (2019). SUSTAIN drilling at Surtsey volcano, Iceland. Scientific Drilling 25, https://sd.copernicus.org/articles/25/35/2019/sd-25-35-2019.pdf

16. Fifty year evolution of thermal manifestations at Surtsey Volcano 1968–2018. Surtsey Research 15 (2022), https://surtsey.is/wp-content/uploads/2022/11/Surtsey-2022_15_10_Fifty-year-evolution-of-thermal-manifestations_127-139.pdf

17. Authigenic mineralization in Surtsey basaltic tuff deposits at 50 years (PMC), https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10739796/

18. Culturable Bacterial Diversity from the Basaltic Subsurface of the Young Volcanic Island of Surtsey, Iceland. Microorganisms 10(6), 2022, https://www.mdpi.com/2076-2607/10/6/1177

19. Rhodothermus bifroesti sp. nov., a thermophilic bacterium isolated from the basaltic subsurface of the volcanic island Surtsey (IJSEM, 2022), https://www.microbiologyresearch.org/content/journal/ijsem/10.1099/ijsem.0.005214

20. The value of Surtsey for ecological research (ResearchGate), https://www.researchgate.net/publication/290096410_The_value_of_Surtsey_for_ecological_research

21. Eldfell – Wikipedia, https://en.wikipedia.org/wiki/Eldfell

Kullanılan Görsellerin Kaynakları:

  1. Surtsey Adası Fotoğrafı: https://perlan.is/articles/surtsey-island-iceland
  2. Palagonit tüf: https://en.wikipedia.org/wiki/Palagonite#/media/File:Palagonite_layers_at_Moya_beach_(Mayotte).JPG
  3. Surtsey Research Society logosu: https://surtsey.is/
  4. Surtsey'de çiçek açan bitki: https://www.theearthandi.org/post/life-comes-to-earth-s-newest-island
  5. Surtsey'de bir solucan avlayan bir kuş: https://www.oiseaux-birds.com/article-island-birds-endemic-surtsey-island.html

Aynı kenardan